A leeg A
home > organisatie > geschiedenis

Geschiedenis

Werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA

 

Twee ontstaansgeschiedenissen

Werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA

Campagnes

Twee ontstaansgeschiedenissen

De werkgroep ‘De Arme Kant van Nederland’ bestaat sinds 29 september 1987. Toen organiseerden de Raad van Kerken in Nederland en het Arbeidspastoraat DISK de eerste kerkelijke conferentie tegen verarming: ‘De arme kant van Nederland’. De werkgroep is de spil van de kerkelijke anti-armoedebeweging en heeft van daaruit contacten gezocht met andere netwerken, zoals die van zelforganisaties van ervaringsdeskundigen, van de directeuren van sociale diensten, wetenschappers, journalisten en ambtenaren. In de loop van de tijd is naast het proces van verarming ook dat van verrijking sterker in de aandacht komen te staan.

De werkgroep ‘Economie, Vrouwen en Armoede’ (EVA) bestaat sinds 1984 en haar ontstaan komt voort uit de ontmoetingen tussen kerkvrouwen en bijstandsvrouwen. Deze ontmoetingen hebben geleid tot bondgenootschap vanuit de kerken met de armoedestrijd van vrouwen. Het EVA-netwerk richt vooral op het onder de aandacht brengen van en opkomen voor de positie van armgemaakte vrouwen. De werkgroep EVA organiseert o.a. landelijke ontmoetingsdagen Kerkvrouwen-Bijstandsvrouwen/EVA (tussen 1989-1997), Open Deur vakantieweken voor bijstandsvrouwen (1989-1993), Strategietrainingen Kerkvrouwen - Bijstandsvrouwen/EVA (1989-1997), Kadertrainingen Kerkvrouwen - Bijstandsvrouwen/EVA (1989-1997) en weerbaarheidstrainingen voor bijstandsvrouwen (1990-1993).

Naar de top van de pagina

Werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA

Beide werkgroepen werken vanaf 1995 en 1996 in de campagne ‘Armoede is onrecht’ nauw samen, en zijn sinds 1 januari 1997 opgegaan in de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA.
De opdrachtgevers zijn de Raad van Kerken in Nederland en het Arbeidspastoraat DISK. In periodes van drie jaar geven de opdrachtgevers op grond van een beleidsnota een mandaat, dat na subsidiëring door kerken en fondsen, uitgewerkt wordt in jaarlijkse werkplannen. Kerken participeren, evenals religieuze instituten, allerlei fondsen en Cordaid Programma Nederland. Daarnaast vele donateurs en diaconale instellingen. Deze jarenlange aandacht voor de processen van verarming en verrijking in de samenleving hangt samen met het besef dat die aandacht voortkomt uit de eigen missie die kerken hebben. Deze inzet binnen de economische wereld komt wezenlijk voort uit de missionaire en diaconale hoofdtaken, die kerken zichzelf stellen.

De landelijke werkgroep verzorgt communicatie en biedt service aan een netwerk van actieve groepen: Arme Kant-groepen, of EVA-groepen of Arme Kant/EVA-groepen. Tevens heeft de werkgroep via de werkorganisaties van de deelnemende kerken in de Raad van Kerken in Nederland werklijnen naar de diaconale groepen en instellingen van de plaatselijke kerken: gemeenten en parochies. Een donateurfonds ontstaat eind 1988 door de oprichting van de Stichting Niet voor Jezelf en de daarbij behorende actie ‘Niet voor Jezelf’.

Naar de top van de pagina

Campagnes

Project 'De arme kant van Nederland'(1988 – 1990)

Conferentie De arme kant van Nederland 1987Na de eerste conferentie ‘De arme kant van Nederland’ is de gelijknamige werkgroep opgericht. Het erbij horende project is gefinancierd uit een subsidie van het toenmalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (WVC), met als toenmalige minister Elco Brinkman.

In 1988 is de vervolgconferentie ‘De arme kant van Nederland - Een jaar later’ georganiseerd. Daarna, vooral in de eerste helft van 1989, is een enorme stroom media-aandacht losgekomen, met o.a. een uitgebreide polemiek tussen de kerken en de toenmalige minister (De Koning) en staatssecretaris (De Graaf) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Samen met het project ‘Kerkvrouwen - Bijstandsvrouwen’ wordt in september 1989 ‘Het huwelijk van de eeuw’ georganiseerd; een actie gericht op juridische en economische gevolgen van het ondertekenen van het huwelijkscontract. In 1990 houdt de werkgroep een zestal studieberaden, als voorbereiding voor de manifestatie ‘Nederland tegen verarming’, die op 19 mei 1990 op het Malieveld in Den Haag is gehouden. Het Tribunaal ‘Vrouwen tegen de Staat’ vindt plaats op 16 november 1990.

Manifestatie Nederland tegen verarming 1990Deze projectperiode wordt afgesloten met het onderzoek Armoede opgelost? Vergeet het maar!, waarin een zo compleet mogelijk overzicht is opgenomen van alle activiteiten, die kerken hebben opgepakt. Het is naast een verantwoording tevens een belangrijk ideeëndocument voor de beweging zelf en voor de media.


Naar de top van de pagina

Project 'De arme kant van Nederland II' (1991 – 1992)

Armoede opgelost? Vergeet het maaar! 1991

De landelijke campagne tegen verarming kan voortgezet worden met hulp van kerken, religieuzen en fondsen. Op 19 maart 1991 is onder veel media-aandacht het rapport Armoede opgelost? Vergeet het maar! aangeboden aan de minister van WVC (toen Hedy D'Ancona).

In 1992 is de werkgroep onder meer betrokken bij het volgen van en het verzet tegen ingrepen in de WAO. Op 29 september wordt met een forumdebat ‘De arme kant van Nederland – 5 jaar later’ herinnerd dat de kerkelijke anti-armoedebeweging vijf jaar geleden is gestart. Het accent in deze periode ligt op het ondersteunen van het netwerk van groepen, kerken en andere organisaties die zich inzetten voor de belangenbehartiging van armen. Naast het kwartaalschrift Nieuwsbrief ontstaan allerlei handreikingen, zoals We doen er hier iets aan!

Begin 1993 bespreekt (na lange voorbereiding) de Tweede Kamer het rapport Armoede opgelost? Vergeet het maar!. Ter gelegenheid daarvan overhandigt de werkgroep een groot aantal handtekeningen onder een petitie ‘Armoede nog lang niet opgelost’.

Naar de top van de pagina

Armoede raakt je (1993 – 1994)

Preek- en protestmarathon 1993Op 24 april 1993 geeft een landelijke meeting ‘Armoede raakt je’ de aftrap aan een actie die nog vele jaren door zal lopen: Adoptie van Kamerleden. Op tal van plaatsen in het land ‘adopteren’ groepen een lid van de Tweede Kamer (en soms ook een wethouder of gemeenteraadslid) om deze d.m.v. werkbezoeken en andere activiteiten dicht bij de ervaringswereld van armoede in Nederland te brengen.

Het Binnenhof in Den Haag is op 28 september 1993 de plek voor een tienurige ‘Preek – protestmarathon tegen verarming’. Het project ‘Kerkvrouwen - bijstandsvrouwen’ viert op 18 maart 1994 het tienjarig bestaan onder de titel ‘Aan het eind van mijn geld houd ik altijd een stukje maand over’.

Naar de top van de pagina

Armoede is onrecht (1995 – 1999)

Met de startdag ‘Arm & rijk’ begint op 18 februari 1995 de campagne ‘Armoede is onrecht – campagne tegen verarming en verrijking’. In deze periode is er stevige aandacht voor het verband tussen verrijking en verarming. Het debat zet al in tijdens de startdag en is op 18 december 1995 voortgezet in het Symposium ‘De rijke kant van Nederland’. Later krijgt het op 30 januari 1998 een vervolg in de Conferentie ‘Rechtvaardige belastingen in de 21e eeuw’, en in de Conferentie ‘Gelijker = Rijker’ op 29 januari 1999. Naar aanleiding van deze activiteiten wordt door beleggers die vinden dat hun winsten te laag worden belast t.o.v. bijvoorbeeld inkomstenbelasting een stichting gevormd: Beleggers vóór Belasting.
Op 9 december 1995 ziet het eerste smartlappenfestival ‘Oplappen door Smartlappen’ het licht, hetgeen leidt tot een serie van inmiddels 16 Smartlappenfestivals.

De Commissie Sociale Rechtsstaat van de Raad van Kerken in Nederland werkte sinds 1994 aan het boekje Deelnemen en Meedelen. Sociale zekerheid: van uitsluiting naar participatie, dat na uitgebreide consultatie in maart 1995 verschijnt.

Manifestatie 'Deelnemen en meedelen', 1996De manifestatie ‘Deelnemen en meedelen’ van 1 juni 1996 op het Malieveld in Den Haag is een mijlpaal in het werk van de werkgroep. Naar aanleiding van een interview van bisschop Muskens, die de Manifestatie opende, in het tijdschrift ‘Medezeggenschap’ van de FNV ontstaat in het najaar van 1996 een ware media-storm, waarin de bisschop de kerkelijke woordvoerder bij uitstek wordt over armoede en verrijking. Ten behoeve van een gesprek dat de toenmalige premier Kok met de bisschop en de algemeen secretaris van de Raad van Kerken in Nederland wilde, stelt de werkgroep een Dossier Armoede in Nederland samen. Dit zal het eerste overzicht van armoedethema's, feiten, cijfers en ervaringen worden in een reeks. Ze zullen na 1996 verschijnen in 1999, 2002, 2005 en 2009.

De campagne richt zich ook op de plaatselijke gemeenten en parochies en de vele groepen, die daar actief zijn. De werkgroep verzorgt handreikingen, landelijke dagen waarin naast ontmoeting werkmodellen en werkmateriaal uitgewisseld worden. Sinds de start van de campagne ‘Armoede is onrecht’ in 1995 hebben plaatselijke gemeenten en parochies gesproken over armoede en rijkdom in hun eigen plaats. Er zijn medio 1997 bij het sluiten van dit campagne-onderdeel een kleine 1.000 brieven geschreven naar de landelijke synodes of bisschoppen. In een campagnegids worden de resultaten gepresenteerd.

In april 1997 is vanuit het tweejaarlijkse overleg door de Raad van Kerken in Nederland, het Humanistisch Verbond en Humanitas en de vakcentrales FNV en CNV het Platform Armoedebestrijding KHV opgericht.
De tiende verjaardag van de eerste armoedeconferentie wordt herdacht op 30 september 1997 met de beenkomst ‘De arme kant van Nederland - 10 jaar later’.

Armoedebestrijding broodnodig, 1998De Conferentie ‘Rechtvaardige belastingen in de 21e eeuw’ van 30 januari 1998 zet de toon voor dit werkjaar en op 3 december 1998 biedt de werkgroep i.s.m. onder meer de vakbeweging 100.000 handtekeningen ‘Welvaart is van iedereen. Meer voor de minima’ aan minister Klaas de Vries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan.

Vanaf 1998 organiseert EVA elk jaar een landelijke bijeenkomst voor EVA-vrouwen met een ontmoetingskarakter en een trainingsdeel. Midden in het jaar wordt op 18 juni 1999 met de Jubileumbijeenkomst ‘Van EVA naar Vrouwe Fortuna in de 21ste eeuw’ herdacht dat de EVA-beweging 15 jaar bestaat.

In september ontstaat uit de samenwerking binnen het Platform Armoedebestrijding KHV een Coalitieberaad Inkomensherverdeling ‘Welvaart is van iedereen. Meer voor de minima’, dat in voorbereiding op Prinsjesdag wordt gehouden op 7 september 1999. Op 5 september 2000 wordt het tweede Coalitieberaad ‘Welvaart is van iedereen. Meer voor de minima’ gehouden; naar later blijkt voor de laatste keer.

Naar de top van de pagina

Om sociale gerechtigheid (2000 – 2002)

Om Sociale Rechtvaardigheid, manifistatie 2000, Minister VermeendDe werkgroep zet in de periode 2000-2002 sterk in op de evaluatie van de Sociale Conferenties die het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in de periode 1995 – 2000 heeft georganiseerd, en waaraan de (kerkelijke) anti-armoedebeweging actief heeft deelgenomen. Bij die evaluatie en de daaruit voortvloeiende beleidsalternatieven komt een nieuw samenwerkingsverband in beeld: de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid (ook wel Sociale Alliantie genoemd).

In december 1999 besluit het Platform Armoedebestrijding KHV (Kerken, Humanisten en Vakbeweging) samen met Sjakuus en Aanpak tot een gezamenlijk project, waarin een evaluatie wordt gemaakt van de armoedebestrijding in de afgelopen vijf jaar. Het project omvat verschillende stappen. De conferentie ‘Om Sociale Rechtvaardigheid’ op 9 mei 2000 presenteert verschillende conceptrapporten rond de evaluatie van vijf jaar armoedebestrijding. Interviews met betrokkenen geven weer hoe het leven op of rond de armoedegrens is. De resultaten zijn op 30 oktober 2000 gepresenteerd op een Conferentie in het boek Om sociale rechtvaardigheid. De strijd tegen armoede en sociale uitsluiting.

Op 1 mei 2000 houden de FNV, DISK, de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA, de Raad van Kerken in Nederland en Justitia et Pax een 1 Mei Conferentie, waarin met name de ethiek van de inkomensverdeling in Nederland aan bod komt. Het blijkt een serie van vijf 1 Mei Conferenties in te luiden.

Kerken, humanisten en vakcentrales organiseren op 5 juni 2001 het debat ‘Rijkdom verarmt’ over de samenhang tussen verrijking en verarming. Tijdens deze bijeenkomst is het Platform Armoedebestrijding KHV opgeheven ten gunste van de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid.
Uit een katern, dat vanaf 2000 in het juninummer van de Arme Krant van Nederland te vinden was, is de Gids Betaalbare Vakanties, ontstaan, die sindsdien elk jaar einde december wordt verspreid.

Ingaande het jaar 2001 is er twee keer per jaar een gestructureerd overleg van de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid met overheden (ministers van diverse ministeries, Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Inter Provinciaal Overleg (IPO). De werkgroep ‘Arme Kant van Nederland/EVA’ participeert in de inhoudelijke voorbereidingen van dit overleg, zowel in het team, als in de Agendacommissie als in de Alliantieraad.
De gebundelde samenwerking binnen de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid komt naar buiten tijdens de manifestatie ‘Hoogste tijd voor sociale rechtvaardigheid’ op 18 april 2002.

De altijd aanwezige aandacht voor zorgwerk en zorg leidt tot het debat ‘Zorg om de zorg’ van 14 maart 2002. De traditie om aan lustra sinds de eerste armoedeconferentie aandacht te geven, leeft voort in de bijeenkomst ‘De arme kant van Nederland- 15 jaar later’ op 24 september 2002.

Naar de top van de pagina

Leven in waardigheid (2003 – 2005)

De aanstichter van de eerste Conferentie uit 1987 is industriepastor Ab Harrewijn geweest,. Hij overleed op 13 mei 2002. De DISK Prijs wordt gebundeld in de Ab Harrewijn Prijs, die op 13 mei 2003, de sterfdag van Ab Harrewijn, voor het eerst wordt uitgereikt. De Prijs wordt mede mogelijk gemaakt door de Arme Kant van Nederland/EVA. Tot op heden zijn er tien uitreikingen geweest.

De aandacht voor ook rijkdom tijdens de campagne krijgt vorm in de Conferentie ‘Ethiek voor rijk en arm’, die op 28 april 2004 is gehouden.

Helpen onder protestIn deze campagneperiode neemt het project ‘Helpen onder protest’ een prominente plaats in. Dit thema van het verbinden van barmhartigheid en gerechtigheid loopt als een rode draad door de geschiedenis van de werkgroep. In 2004 geeft de werkgroep i.s.m. Kerk in Actie een handreiking Helpen onder protest uit voor plaatselijke vrijwilligers die de noden van mensen in de knel tegenkomen, en naast het bieden van de noodzakelijke hulp ook iets willen doen tegen achterliggende misstanden en onrechtvaardigheden. Op 22 januari 2005 is er een drukbezochte werkdag voor diakenen, pci-vrijwilligers e.a. over het thema ‘Helpen onder protest’.

EVA-vrouwen hebben van meet af aan Smartlappen gezongen, vaak op bijeenkomsten van de Arme Kant van Nederland, van EVA of van anderen. Er is een traditie ontstaan en die wordt herdacht met een een 15-jarig jubileumviering op 25 november 2005.

Naar de top van de pagina

Waardigheid in solidariteit (2006 – 2008)

Gedurende de jaren 2006-2008 is het beleidsplan ‘Waardigheid in solidariteit’ richtinggevend. Van daaruit worden de jaarlijkse werkplannen opgebouwd.
“Wij vullen verantwoordelijkheid in als een begrip waarin verbondenheid met de samenleving centraal staat. In het begrip solidariteit komen de Bijbelse begrippen barmhartigheid en gerechtigheid samen. (...) Solidariteit mag niet functioneren als principe van uitsluiting en verworden tot een louter solidair zijn met zichzelf en de eigen groep. Solidariteit is meer dan de smeerolie die de samenleving draaiende houdt. Solidariteit, verbondenheid en wederkerigheid zijn waarden die aan de basis van onze samenleving staan. Deze samenleving met haar sterke sociale stelsel willen wij behouden en actief mee vorm geven. Dit omwille van de menselijke waardigheid en die van de samenleving in haar geheel. Een samenleving kan haar waardigheid immers alleen behouden wanneer de solidariteit gewaarborgd is en de zwakste leden van de samenleving gerechtigheid ervaren."

Belangrijke elementen uit de werkplannen die voortkwamen uit het beleidsplan waren:

  • Meer dan voedsel alleen De conferentie en verklaring over de opkomende voedselbanken 'Meer dan voedsel alleen'. Deze verklaring ligt in het verlengde van de notie van 'helpen onder protest': het is heel goed werk, maar daaraan gekoppeld moet ook worden gewerkt aan structurele verbeteringen voor een rechtvaardiger samenleving.
  • Op 29 september 2007 vindt de bijeenkomst 'De arme kant van Nederland – 20 jaar later' plaats. Bejegening en beeldvorming door de jaren heen rond mensen die tot de arme kant van Nederland horen is het centrale thema van deze bijeenkomst.
  • In 2006 verschijnt het onderzoeksrapport Armoede in Nederland, dat een vervolg vormt op eerdere rapporten De kerk als vangnet? (2002) en ‘Armoede in Nederland’ (2005). Het gaat hier om herhaald onderzoek naar de hoeveelheid en het karakter van hulp die door plaatselijke kerken gegeven wordt aan mensen die financieel in de knel zijn geraakt. Het vervolgonderzoek, dat in 2008 verschijnt, is op een brede oecumenische manier opgezet en geeft dus een nog beter beeld van hoe kerken diaconaal hulp geven in armoedesituaties.

Naar de top van de pagina

Roep om gerechtigheid (2009 – 2011)

De rol van stemversterker voor mensen die slecht gehoord worden in onze samenleving vormt een rode draad in het werk van de campagne, gericht op het bevorderen van rechtvaardige verhoudingen. Onder het motto ‘Roep om gerechtigheid’ worden concrete activiteiten ontwikkeld. Natuurlijk komen ook in deze periode elk kwartaal de Arme Krant van Nederland, elk jaar het Jaarbericht en de donateurfolder, en elke maand allerlei berichten op de website tot stand.

Een nieuwe maatschappelijke problematiek, mede ontstaan als gevolg van de internationale kredietcrisis, komt naar voren bij de organisatie van het Symposium 'Kerk en schuldhulp' op 25 april 2009. De werkgroep ondersteunt die aandacht vanuit de kerken met de handreiking Eerste hulp bij schulden. Een jaar later kunnen de kerken met hulp van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid starten met een groot programma SchuldHulpMaatje.

In het najaar van 2009 krijgt de positie van vrouwen weer nadruk door het Symposium 'Zij wil vooruit' op 11 november 2009, waar ook het interviewboek 'Zij wil vooruit - over jonge vrouwen op het minimum' gepresenteerd wordt.

Het voortgaande motto van de campagne blijft ‘Helpen onder protest’. Op 8 juni 2010 wordt tijdens de werkdag 'Armoede en recht doen' tevens de tweede handreiking 'Armoede en recht doen – helpen onder protest in de praktijk' gepresenteerd.

Het tweede lustrum van de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid wordt in april kracht bijgezet met het manifest 'Nederland armoedevrij!' Met solidariteit en eigen kracht en op 23 september 2010 met de Conferentie ‘Nederland armoedevrij’.

Een nieuw en nu heel breed oecumenisch onderzoek naar de diaconale inzet van kerken in armoedesituaties wordt op 4 november 2010 gepresenteerd onder de titel 'Armoede in Nederland 2010'. Kerken blijken aan materiële hulp iets meer dan 30 miljoen te besteden, terwijl de inzet aan onbetaalde vrijwilligersuren het meervoudige daarvan is.

Tijdens de Manifestatie ‘Stop de Stapeling’ op het Malieveld op 19 september 2011 neemt de Raad van Kerken in Nederland deel met de werkgroep en worden het 'Armoedesignaal 2011' en 'De Boodschappenmand' gepresenteerd.

Deelnemen en meedelen (2012 - 2014)

De campagneperiode, waarmee de werkgroep nu aan het werk is, heeft als motto ‘Deelnemen en meedelen’. Tijdens deze campagne worden de gevolgen van de kredietcrisis en de daaruit volgende economische crisis steeds meer duidelijk. De Regering moet bovendien de schulden aflossen, die gemaakt zijn toen de kredietcrisis bezworen moest worden, en gaat sterk bezuinigen. Het kabinet Rutte legt de last van die bezuinigingen onevenredig zwaar neer bij de mensen die toch al zitten in de hoek waar de klappen vallen: werklozen, uitkeringsgerechtigden, ouderen, chronisch zieken en gehandicapten, mensen met beschermd werk. In deze periode werkt de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA meer samen met de Alliantie voor Sociale Rechtvaardigheid in de contacten met de regionale achterbannen en het aanbieden van de jaarlijkse serie van Alliantiedagen. Er is vanuit de kerken veel lobby rond de herziening van de wet op de schuldhulpverlening, die tot positieve resultaten leidt. Veel mindere resultaten worden bereikt met de lobby rond de zoveelste voorgenomen herziening en bezuiniging op de sociale zekerheid en de sociale werkgelegenheid. Uiteindelijk is de val van het kabinet Rutte I en het ontstaan van het zogenoemde ‘Lenteakkoord’ nodig om de scherpste kanten van deze herziening weg te halen.

  • Klik hier voor een overzicht van de hoogtepunten sinds 1987.
  • Klik hier voor een beschouwing over de periode 1987 - 1993, door René Gabriëls, in het kader van het 25-jarig jubileum.
  • Klik hier voor een beschouwing over de periode 1994 - 1999, door Erik Snel, in het kader van het 25-jarig jubileum.
  • Klik hier voor een beschouwing over de periode 2000 - 2006, door Herman Noordegraaf, in het kader van het 25-jarig jubileum.
  • Klik hier voor een beschouwing over de periode 2007 - 2012, door Herman Noordegraaf, in het kader van het 25-jarig jubileum.
Geschiedenis werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA