A leeg A
Symposium Rijk en Arm, jubileum Arme Kant van Nederland/EVA

Symposium Rijk & Arm

Bijeenkomst 25-jarig jubileum
Arme Kant van Nederland/EVA

Klik hier om onderstaand artikel
te downloaden als Word-bestand.

Op 29 september jongstleden was het precies 25 jaar geleden dat in de Amsterdamse Mozes en Aäronkerk op initiatief van de Raad van Kerken en arbeidspastoraat DISK een conferentie werd georganiseerd onder de titel ‘De Arme Kant van Nederland’. Kort daarna werd de werkgroep met dezelfde naam opgericht. Geen reden voor een feestje. Wel aanleiding om een moment stil te staan en ons te bezinnen op de vraag hoe het ‘arm en rijk’ in Nederland is vergaan in de afgelopen 25 jaar en hoe we er nu voorstaan. We deden dat met een symposium in de Amersfoortse Bergkerk. Er werd teruggeblikt en ook een beetje vooruit gekeken.

Hub Crijns tijdens het jubileumsymposium Rijk & ArmZo’n 150 belangstellenden zijn uit alle delen van het land naar Amersfoort gekomen om stil te staan bij 25 jaar Arme Kant van Nederland/EVA. Zij worden welkom geheten door Hub Crijns, directeur van DISK, die in een kort historisch overzicht schetst hoe het denken over armoede en rijkdom zich in de afgelopen periode in Nederland heeft ontwikkeld en wat voor invloed dat heeft gehad op beleidsontwikkeling en concrete maatregelen. Toen in 1965, onder het ministerschap van mevrouw Marga Klompé, de Algemene Bijstandswet van kracht was geworden, dacht men dat in Nederland de armoede was uitgeroeid. Begin jaren tachtig worstelt Nederland met de negatieve gevolgen van een economische crisis, ontstaan door de oliecrisis in de jaren zeventig en de daaropvolgende ineenstorting van vooral de zware industrie in Europa. In korte tijd worden anderhalf miljoen mensen uit hun baan ontslagen of vloeien af via de arbeidsongeschiktheidswetgeving. Tegelijkertijd wordt in deze jaren tachtig het loongebouw naar boven toe uitgebreid: er zijn minder banen, maar wie een baan heeft, kan rekenen op vooruitgang in inkomen.

Naar de top van de pagina

Armoede is onrecht

Vooral bij de kerken komen de signalen binnen van nieuwe armoede: "Je gaat niet dood van de honger, maar op het einde van je geld is er nog wel een stukje maand over." Als reactie op deze ontwikkelingen ontstaat de kerkelijke campagne tegen verarming en verrijking, onder het motto ‘Armoede is onrecht’. In de daarop volgende jaren lijkt de Haagse politiek om de vijf jaar eerst te ontkennen dat er armoede bestaat, om er vervolgens na lang aandringen wat aan te gaan doen.
En nu zitten we midden in een financieel-economische crisis en is er een voortdurende roep om bezuinigingen. De gevolgen van de kredietcrisis klinken door in de dramatische toename van de aantallen huishoudens met problematische schulden en de toeloop naar de voedselbanken. Opvallend is dat tot nu toe bij de oplossingen die worden aangedragen om uit de crisis te komen de wereld van private rijkdom nauwelijks gevraagd wordt een bijdrage te le-veren. Hub eindigt met het uitspreken van de hoop dat de uitslag van de zojuist gehouden verkiezingen zal leiden tot een kabinet dat ernst maakt met een sociaal, rechtvaardig en duurzaam economisch beleid, dat de trend naar vergroting van de publieke armoede en van private rijkdom weet te beteugelen.

Naar de top van de pagina

Wat is armoede?

Arjo Klamer tijdens het jubileumsymposium Rijk & Arm‘Er is helemaal geen crisis in Nederland’ zegt gastspreker, Arjo Klamer, hoogleraar economie van kunst en cultuur aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit. Hij wil zijn publiek prikkelen. Als we over ‘arm en rijk’ praten, dan vallen twee dingen op. Ten eerste: het gaat altijd over geld. Ten tweede: veel mensen hebben geen idee waar het echt over gaat. Armoede wordt een statistiek met clichébeelden (‘eenoudergezinnen’). Klamer vraagt de zaal: "Wat is uw belangrijkste bezit?" en krijgt als antwoord ‘gezondheid’, ‘mijn gezin’, ‘mijn vrijheid’. Allemaal dingen die je niet kunt kopen, constateert hij. Klamer maakt onderscheid tussen ‘doeleinden’ die we belangrijk vinden en ‘middelen’ die nodig zijn om die doelen te bereiken en komt dan tot de volgende definitie van ‘rijkdom’: de mate waarin je erin slaagt om in het leven te ver-wezenlijken dat je belangrijk vindt. Geld kan daarbij nodig zijn. Maar het kan ook in de weg zitten! Hij pleit ervoor dat rijken en armen met elkaar in gesprek gaan over dingen die zij we-zenlijk vinden. Het is belangrijk dat mensen elkaar leren kennen. Dat is de enige manier om af te komen van stereotiepen en clichés over en weer. Wie meer wil lezen kan terecht bij Klamer's boek 'In hemelsnaam! Over de economie van overvloed en onbehagen'.
Voordat de volgende spreker de kans krijgt het podium te betreden, komt ‘ervaringsdeskun-dige Brechtje’ naar voren om te vertellen hoe het haar vergaat als rijke dame die aan lager wal is geraakt. De moraal van haar verhaal: "Ook rijken hebben het moeilijk."

Naar de top van de pagina

Gelijker of rijker?

Nico Wilterdink tijdens het jubileumsymposium Rijk & ArmDe volgende spreker, Nico Wilterdink, emeritus hoogleraar (UvA) sociologie, is één de weinige wetenschappers in Nederland die zich heeft verdiept in de situatie van rijken in ons land. Hij heeft wat cijfermateriaal meegebracht over de verdeling arm-rijk: de rijkste 10% van de Nederlanders beschikt over 61% van het totale privé vermogen van Nederland. Die ongelijke verdeling is in 2010/2011 toegenomen; dus nota bene in een tijd van recessie! Als we de ontwikkeling over de afgelopen 25 jaar bekijken, dan zijn zowel inkomens als vermogens gestegen, maar de vermogens meer dan de inkomens. Beide zijn ongelijk verdeeld. Parallel aan deze ontwikkeling zijn de cultuur en de mentaliteit rond geld en bezit veranderd. In een nog niet zo ver verleden werd het als ‘not done’ beschouwd om met je rijkdom te koop te lopen. Tegenwoordig is er juist veel publiciteit (zie Quote 500, de Miljonairs Fair) en worden rijken gezien als ‘geslaagde mensen’, waar niet-rijken tegenop kijken. Tegelijkertijd is er de laatste jaren ook een tegenbeweging gekomen, bijvoorbeeld van rijken die zeggen dat zij best meer belasting willen betalen. Tot slot: statistieken wijzen uit dat een gelijkere verdeling van inkomens economisch goed is voor een land en het leven en de sfeer in een samenleving prettiger maakt.
Verdrop in deze krant geven we de hele inleiding van Nico Wilterdink weer.
Voordat de zaal commentaar kan leveren op de verhalen van de sprekers, vertellen enkele gasten kort wat voor hen ‘rijkdom’ betekent. De volgende opmerking uit het publiek vertolkt een gevoel dat bij velen leeft aan het eind van het ochtendprogramma: "Geld doet geen wonderen, maar als je het niet hebt, is het wel donderen."
Een tweede optreden van cabaretière Riet Karsenbarg zet ons, na de zware kost, even op een ander been. Op onnavolgbare manier geeft zij een inkijkje in het (gevoels)leven van ‘de mens achter zijn of haar kapsel’ en het perspectief van een Zelfstandige Zonder Pensioen.
En dan is het tijd voor de lunch, met ruimte voor ontmoeting, bijpraten met oude bekenden rondneuzen bij de infostand of juist even een frisse neus halen.

Naar de top van de pagina

Wat kun je aan armoede doen?

René Gabriëls tijdens het jubileumsymposium Rijk & ArmHeeft ’s ochtends de rijke kant van Nederland centraal gestaan, ’s middags is het de beurt aan de arme kant. René Gabriëls, als filosoof en socioloog verbonden aan Universiteit Maastricht, presenteert actuele cijfers. Volgens de in Nederland gehanteerde beleidsmatige ar-moedegrens zijn 1,2 miljoen mensen in ons land arm, waarvan 370.000 kinderen, dat is ruim 10% van de bevolking. In 1979 was dat 4%, d.w.z. meer dan een verdubbeling in ruim 30 jaar tijd.
Het antwoord op de vraag of en hoe je wat aan armoede kunt doen, hangt af van hoe je het probleem definieert. De dominante visie in Nederland is dat armen zelf de oorzaak zijn van hun problemen, doordat zij in allerlei opzichten tekortschieten. Gabriëls stelt daartegenover dat de armoede zelf het probleem vormt, d.w.z. de koek wordt niet eerlijk verdeeld. In de afgelopen 25 jaar is er maar drie keer een serieus politiek debat gevoerd over armoede in Nederland, ook tijdens de laatste verkiezingen in september was het geen thema. In het beleid komt er steeds meer nadruk op te liggen dat ondersteuning van armen een ‘gunst’ is in plaats van een recht. Dat is funest voor het respect voor en het zelfrespect van armen. Het uitblijven van perspectief op verbetering leidt tot onrust: mensen verliezen de hoop op verandering. Gabriëls put hoop uit het gedicht ‘Het zachte water’ van Bertold Brecht: "Het zachte water holt de steen uit, het harde delft het onderspit."
Opnieuw is er ruimte voor een aantal gasten om in een kort statement te vertellen wat ‘armoede’ voor hen betekent en hoe zij tegen de toekomst aankijken. Zo pleit Klaas van der Kamp, secretaris van de Raad van Kerken voor een ‘schuldigmakende theologie’ en stelt Erna Smeekens van Tientjes: "Er is een arme kant aan het rijke leven en er is een warme kant aan het arme leven."

Naar de top van de pagina

De werkgroep moet zichtbaar zijn

Vanuit de zaal wordt opgemerkt dat de pers geen aandacht lijkt te hebben voor de arme kant van Nederland, spreker wil graag dat AKN/EVA weer zichtbaar wordt. Opmerking van de bureaustaf: vanzelfsprekend is er een persbericht over het 25-jarig jubileum en dit symposium uitgegaan. Het Nederlands Dagblad is vandaag aanwezig. En we zijn blij dat ook het ministerie van Sociale Zaken vandaag is vertegenwoordigd.
In een korte terugblik op de dag concludeert Arjo Klamer aan de hand van de woorden van verscheidene sprekers en gesprekken die hij in de wandelgangen heeft gevoerd dat het belangrijk en nodig is om meer rumoer in samenleving en politiek te maken over armoede. Er zijn beslist dingen waar de overheid voor moet zorgen. Tegelijkertijd blijft overeind staan dat armoede meer is dan alleen gebrek aan geld. Mensen - wij! - zijn belangrijk. Mensen moeten elkaar leren kennen en voor elkaar opkomen, niet omdat iemand ‘zielig’ is, maar omdat wij allemaal mensen zijn.
Cabaretiere Riet KarsenbargAan cabaretière Riet Karsenbarg de ruimte om dit symposium waardig af te sluiten met een sketch over de waarde van LOP, Liefdewerk Oud Papier.
Met een drankje en hapje is er gelegenheid om met elkaar na te praten over een leerzame dag, waarop een ongemakkelijk thema centraal stond, maar waarop er desondanks ook veel te lachen viel.

Nel de Boer

  • Klik hier voor de openingstoespraak van Hub Crijns.
  • Klik hier voor de inleiding van Arjo Klamer.
  • Klik hier voor de inleiding over de rijke kant van Nederland, door prof. Nico Wilterink.
  • Klik hier voor een powerpointpresentatie van de inleiding van René Gabriëls.
  • Klik hier voor de teksten van de 'statements' van diverse sprekers.
  • Klik hier voor de slotwoorden van Arjo Klamer.

  • Klik hier voor een fotoreportage van de dag.


Wilt u dit artikel met iedereen of een groep in een netwerk delen, klik dan op één van onderstaande knoppen:

 



Verslag jubileumsymposium Rijk & Arm werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA