+ leeg -
Raf Janssen

Hoop in ellende

Artikel uit de Arme Krant van Nederland - juni 2012

Er is groeiende onzekerheid bij steeds meer mensen. Vanuit de hulpverlening komen signalen dat de armoede en de verschulding toenemen. De alom gevoelde noodzaak van bezuinigingen maken de vooruitzichten somber. Er zijn ook hoopvolle ontwikkelingen, voortkomend uit de ellende waarmee grote groepen burgers worstelen en naar uitwegen zoeken.

Vernieuwing van het sociale

Als sociale voorzieningen niet langer worden gegarandeerd door de overheid, moeten ze opnieuw opgebouwd worden door de mensen zelf. Veel werkende zelfstandigen kunnen geen hoge premies betalen tegen ziekte en arbeidsongeschiktheid. Is het erg als mensen moderne ‘onderlinge verzekeringen’ oprichten om elkaar zekerheid te garanderen? Er komen steeds meer mensen die te weinig inkomen hebben om voor zichzelf en hun eventuele kinderen voldoende voedsel op tafel te zetten. Is het erg als er medeburgers zijn die voedselbanken oprichten? Er is geen geld meer voor reïntegratie van mensen met een arbeidshandicap. Is het erg als we met z’n allen bereid zijn in ons team plaats te maken voor iemand die minder kan presteren? Het wordt te duur om een beroepskracht iedere dag tien kilometer te laten rijden om een oudere man of vrouw de steunkousen aan te trekken. Is het erg als we met z’n allen bereid zijn buurtgenoten die zorg behoeven een handje te helpen? Door nood en ellende gedreven ontstaan andere houdingen en verhoudingen tussen mensen. Dat kan een opmaat zijn tot een type samenleving met meer barmhartigheid en meer coöperatie.

Naar de top van de pagina

Broodfondsen

Er zijn in Nederland 700.000 zelfstandigen zonder personeel, zzp’ers. Dat is ongeveer 10% van de werkende bevolking. Veel van deze zelfstandigen zijn niet of niet goed verzekerd, omdat de gangbare verzekeringen te duur zijn. Een aantal zzp’ers heeft daar iets op gevonden: het broodfonds. Op basis van onderling vertrouwen zorgt een groep mensen ervoor dat iemand verzekerd blijft van inkomen als hij of zij onverhoopt ziek wordt en zijn werk niet meer kan doen.

Naar de top van de pagina

Voedselbanken

In Nederland zijn meer dan honderd voedselbanken. Opgericht door burgers. Ze verzamelen overtollig voedsel en delen dat uit aan mensen die onvoldoende inkomen hebben. Sommigen verafschuwen voedselbanken, omdat deze in hun ogen niet thuis horen in een moderne samenleving. Ook de tegenstanders van voedselbanken moeten erkennen dat voedselbanken groepen bereiken waarmee de overheden en instanties het contact hebben verloren. Voedselbanken geven aan dat de gebruikelijke hulpverlening aan mensen in nood anders kan en deels ook anders moet.

Naar de top van de pagina

Natuurlijke begeleiders

Mogelijk wordt de Wet Werken naar Vermogen afgezwakt na de val van het neo-liberale kabinet-Rutte en het daarna afgesloten zogenoemde ‘Lenteakkoord’. De vrees is gerechtvaardigd dat het Rijk blijft korten op de budgetten die beschikbaar zijn om mensen met enige afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden. Daar is maar één antwoord op: werken met natuurlijke begeleiders in plaats van met professionele jobcoaches. Die voor de hand liggende oplossing wordt bereikt door mensen met enige arbeidsbeperking op te nemen in een team van reguliere werknemers. De teamleden scheppen een sfeer waarin mensen zich thuis voelen en gestimuleerd en geholpen worden om gewoon mee te doen. Een van de teamleden die hiermee affiniteit heeft wordt aangewezen als coach van een collega met een arbeidsbeperking. Niet iemand van buiten, maar iemand van het team zelf zorgt voor de begeleiding. Op een natuurlijke wijze.

Naar de top van de pagina

Zelfsturing

De afgelopen decennia hebben overheden hun best gedaan om burgers bij het beleid te betrekken. De kloof met de burger is echter steeds groter geworden, omdat de overheid steeds het uitgangspunt is. Het wordt een ander verhaal als niet de overheid maar de burgers het uitgangspunt zijn, als zij de leiding en de regie hebben en houden. De overheid en de instellingen betrekken zich bij wat in het dorp en in de wijk leeft. Ze denken en doen vanuit het dorp en niet vanuit hun eigen organisatie: burgers zelf voeren de regie en de overheid ondersteunt. College, raad en ambtenaren moeten anders gaan denken en doen: vertrouwen, ruimte geven, loslaten, dialoog. De mensen die voorheen consument of klant waren van overheidsdiensten ontwikkelen zich tot betrokken burgers.

Naar de top van de pagina

Maatjes

Voor iedereen en zeker voor armen is het hebben van een netwerk erg belangrijk om problemen het hoofd te bieden. Via dergelijke netwerken ontvangen mensen zorg, aandacht en ondersteuning. Soms gebeurt dat door verbondenheid in de buurt. Maar steeds meer gebeurt dat in de vorm van persoonlijke contacten in allerlei vormen van maatjesprojecten. Dat zijn projecten waarin vrijwilligers een-op-een worden gekoppeld aan iemand die op bepaalde punten in het leven even een mentor of maatje nodig heeft. Het kan gaan om het leren van de Nederlandse taal, om het bieden van emotionele steun, maar ook om hulp bij zelfstandig wonen, bij het ordenen van de financiën, bij het aangaan van sociale contacten. Maatjes willen iets betekenen voor mensen die in moeilijke omstandigheden verkeren, geïsoleerd zijn geraakt of hulp willen bij het maken van goede keuzes. Het maatje opent deuren, verbreedt paden en is een steun voor de ander. Bij een maatje staan menselijke kwaliteiten centraal zoals warmte, tijd, nabijheid, respect, humor en begrip. Het profijt van het contact is wederkerig: ook de mentor doet allerlei nieuwe ervaringen op.

Naar de top van de pagina

Geïndividualiseerde solidariteit

Zijn vormen van geïndividualiseerde solidariteit mogelijke aanzetten tot nieuwe sociale structuren in de samenleving? Zijn ze een teken dat de samenleving op zoek is naar een economie van de barmhartigheid, van de edelmoedigheid, van de gift? Groeit er vanuit de samenleving een economie, die niet stoelt op het presteren voor zichzelf, maar die drijft op waardering en zelfachting die mensen willen ontlenen aan wat ze doen voor anderen? Zou deze directe geïndividualiseerde solidariteit, die mogelijk zelfs gebruikt wordt om de oude verzorgingsstaat nog verder af te breken, een teken zijn dat mensen op zoek zijn naar nieuwe houdingen en verhoudingen met elkaar? Kunnen we daar als samenleving mee uit de voeten? Het zijn vragen die mogelijk verwarring stichten en die daarom niet geliefd zijn bij mensen die in actie willen komen tegen de afbraak van de verzorgingsstaat. Deze is niet meer wat hij geweest is: de overheid is niet langer de regisseur van de samenleving. De burgers staan voor de uitdaging om zelf nieuwe inhoud en vorm te geven aan hun samenleven. De robuuste, anonieme en koude solidariteit van de verzorgingsstaat maakt plaats voor een minder stevige, meer persoonlijke en warmere solidariteit. Daar zitten veel risico´s en tekortkomingen aan, maar het is onverstandig deze maatschappelijke trend te negeren met een afkeurende verwijzing naar de caritas van weleer.

Raf Janssen, secretaris van de Sociale Alliantie en wethouder sociale zaken in de gemeente Peel en Maas

Naar de top van de pagina

Naar startpagina Arme Krant van Nederland

Naar overzichtspagina publicaties

 

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player