+ leeg -
Maaike Zorgman

Werken in de bijstand

Allesbehalve gewoon goed werk

Artikel uit de Arme Krant van Nederland - juni 2013.
Klik hier om onderstaand artikel te downloaden als Word-document.

We voerden een gesprek met Maaike Zorgman, bestuurder bij FNV Bondgenoten en onder andere verantwoordelijk voor het uitkeringsgerechtigden- en ouderenwerk in de regio Noord Holland, Utrecht en Flevoland.

Wet Werk en Bijstand

Bijstandgerechtigden worden geacht voor hun uitkering een tegenprestatie te leveren volgens de Wet Werk en Bijstand. Ze worden daarom door gemeenten op diverse manieren aan het werk gezet. De bedoeling is dat door werken met behoud van uitkering hun kans op een reguliere baan op de arbeidsmarkt toeneemt. Op het eerste oog lijkt het natuurlijk prima dat mensen de kans krijgen om via werken met behoud van uitkering weer aan de slag te gaan. Maar het punt is dat er geen sprake is van meer kans op werk. Veel gemeenten zetten bijstandsgerechtigden onder dwang aan het werk zonder loon en zonder uitzicht op een betaalde baan omdat dat simpelweg goedkoper is voor de gemeente.

Naar de top van de pagina

Meldpunt

De FNV ontving steeds meer klachten hierover. In plaats van dat mensen werk verrichten dat gewoon betaald wordt en dat uitzicht biedt op een ‘gewone’ betaalde baan, wordt van hen verwacht dat ze productie draaien met behoud van uitkering terwijl er vaak geen gelegenheid is om te solliciteren. Het werken met behoud van uitkering lijkt een doel op zich te zijn geworden in plaats van een middel om aan het werk te komen. Daarnaast zijn er veel klachten over de bejegening. Mensen voelen zich klem gezet en zijn vaak radeloos omdat er geen perspectief is op een gewone baan. Als ze protesteren leidt dat heel vaak tot het dreigen met een korting op de uitkering.
Om die reden opende de FNV in de zomermaanden van 2012 een meldpunt waar mensen hun verhaal kwijt konden. Dit leverde binnen enkele weken meer dan honderd verhalen over schrijnende situaties op die door de FNV in een zwartboek gebundeld zijn, onder de titel 'Werken in de bijstand: allesbehalve gewoon goed werk'.

Naar de top van de pagina

Misstanden

Maaike Zorgman, bestuurder bij FNV Bondgenoten was een van de drijvende krachten achter het zwartboek.
"De FNV zat lang op de lijn: inzet voor mogelijkheden om mensen weer aan het werk te krijgen, desnoods tijdelijk tegen betaling onder het minimumloon. Mijn collega en ik kwamen er achter dat er veel misstanden ontstonden op dit terrein en dat het bovendien het probleem van verdringing opriep: werkgevers die hun reguliere krachten verruilden voor bijstandsgerechtigden die gratis werkten.
Bij het meldpunt kwamen veel klachten over het praktijkcentrum in Amsterdam Zuidoost. Daar word je voorgesorteerd voor het werken met behoud van uitkering. In het praktijkcentrum zijn verschillende projecten en werkzaamheden. er is bijvoorbeeld een facilitair project dat voorsorteert voor banen in de schoonmaak en de zorg. Er is een lokaal waar wasmachines en strijkplanken staan. Vrouwen die al dertig jaar hun eigen kleren strijken mogen dat hier komen leren. Mensen die net ontslagen zijn uit de zorg, en nog in de procedure van de uitkeringsaanvraag zitten, moeten daar ‘aan het werk’ om, als er een baan in de zorg is, daar klaar voor te zijn. Nota bene mensen die 35 jaar in de zorg hebben gewerkt!
Er zijn ook voorbeelden in de schoonmaaksector. Mensen die tewerkgesteld zijn maken de hele dag van alles schoon en na afloop van de dag komt een commercieel schoonmaakbedrijf het nog eens over doen.
Mensen worden neerbuigend bejegend en voelen zich vernederd. Ze ervaren het als een soort gevangenis. Je kunt het gebouw niet zonder pasje betreden. De beveiliging en de werkbegeleiders hebben een pas, de mensen die er werken met behoud van uitkering hebben geen pas. Eenmaal binnen mogen ze niet naar buiten, zelfs niet in de pauzes, want  ‘er is een binnenplaats’. Als je in de ogen van de werkbegeleider te lang op de wc zit word je opgehaald."

Naar de top van de pagina

Dan ga je maar lopen

Mensen werken van maandag tot en met donderdag, acht uur per dag. De werkdag begint om 7.30 uur. Met de schooltijden van kinderen wordt geen rekening gehouden. Je zoekt het maar uit hoe je het regelt, maar kom je te laat op je werk dan volgt een sanctie. Er is een reis- en onkostenvergoeding waar ook de kinderopvang van betaald moet worden, maar die is ontoereikend. Mensen leggen er geld op toe. "Geen geld of fiets? Dan ga je maar lopen."
Een man uit Irak, die geen geld had om in Aalsmeer te komen om daar in de kassen te werken werd geleerd, zo vertelden werkbegeleiders van de Amsterdamse Dienst Werk en Inkomen (DWI) met trots tijdens een werkbezoek,  z’n eigen fiets in elkaar te zetten. Vervolgens leerden ze hem ook fietsen. Ze lieten hem een paar rondjes rijden in het praktijkcentrum om te oefenen. Daarmee zou de man klaar zijn om te fietsen. Maar het stadsverkeer stelt zo zijn eigen eisen, vraagt om geroutineerde fietsers. Uiteindelijk ging de man op de fiets naar zijn werk en kreeg een ongeluk. Daaruit blijkt de onkunde van de werkbegeleiders. Ze hebben te weinig kennis en te weinig oog voor misstanden. Dat is eigenlijk onbegrijpelijk. De gemeente als werkgever moet zorgen voor goede arbeidsomstandigheden en een juiste beloning. Stuitend en absurd."
Op de vraag waarom de mensen dit pikken antwoordt Maaike: "Mensen zitten in de tang. Ze worden voortdurend gedreigd met het stopzetten van hun uitkering. Als je je ziek meldt komt er een  werkbegeleider in z’n busje; een DWI-medewerker die is vrijgesteld om alle ziekmelders te bezoeken. Stevige assertieve vrouwen zitten in het weekend huilend thuis. Ze willen niet, maar worden gedwongen. Mensen zijn niet alleen bang, ze zijn ook slecht op de hoogte van hun mogelijkheden om een klacht in te dienen."

Naar de top van de pagina

Wat doet FNV tegen deze misstanden?

Zwartboek Werken in de Bijstand"Het Zwartboek heeft geleid tot de oprichting van het comité 'Dwangarbeid? Nee!'. De term dwangarbeid leverde in begin veel weerstand op, want "het is toch logisch dat je iets terug doet voor je uitkering?" Maar door de schrijnende verhalen begint de weerstand af te nemen. Met name het werken met behoud van uitkering bij commerciële bedrijven gaat de meeste mensen te ver. Daarmee wordt betaald werk verdrongen door uitkeringsgerechtigden. Men voelt zich bedreigd: dat kan ook mij mijn baan kosten.
We posten in Amsterdam regelmatig bij het praktijkcentrum in de Bijlmer om met mensen die daar werken gesprekken aan te gaan. We proberen klachten te bundelen en gaan in gesprek met uitvoerders en gemeenteraad. Ook wethouder Van Es is gesprekspartner. Ze neemt kennis van de misstanden. Na druk vanuit de gemeenteraad, signalen vanuit het actiecomité en DWI staat de reiskostenvergoeding op de agenda bij de gemeenteraad en geeft van Es aan deze te verbeteren. Wel blijft ze van mening dat de bijstand niet te leuk moet worden...
Als bonden werken we verder samen met andere organisaties, zoals de Bijstandsbond in Amsterdam en Doorbraak. We proberen zoveel mogelijk krachten te bundelen.
Inmiddels zijn er op allerlei plekken actiecomités. In het noorden van het land is een comité gestart, in Sittard/Geleen, in Zeeuws Vlaanderen en in Leiden. Door actie en publiciteit kun je verbeteringen afdwingen. Gemeenten vinden een slechte pers heel vervelend, dus hoe vaker je aandacht besteedt aan misstanden, hoe meer gemeenten afspraken willen maken met een actiecomité of vakbond. Er zijn allerlei mogelijkheden en het hangt af van zo’n groep mensen wat je als bestuurder gaat doen. Het begint verder vorm te krijgen. Het onderwerp leent zich ervoor om je met zoveel mogelijk mensen te organiseren en samen te werken. Hoe meer organisaties meedoen, hoe moeilijker het ook kan zijn. Zoek daarom naar wat bindt in plaats van wat scheidt. De bindende factor is de belangenbehartiging van bijstandsgerechtigden."

Ine Molenkamp en Sandra van Berlo

  • Klik hier om het Zwartboek Werken in de Bijstand te downloaden.
  • Klik hier om het artikel 'De pijn van de crisis' te lezen.
  • Klik hier om het artikel 'Met creativiteit meer mens' te lezen.
  • Klik hier voor een abonnement op de Arme Krant van Nederland.

Wilt u dit artikel met iedereen of een groep in een netwerk delen, klik dan op één van onderstaande knoppen:

 



Naar de top van de pagina

Naar startpagina Arme Krant van Nederland

Naar overzichtspagina publicaties

 

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player