+ leeg -

Wet maatregelen WWBWet maatregelen WWB

Artikel uit de Arme Krant van Nederland - december 2013

Klik hier om dit artikel als
Word-document te downloaden.

Op 12 november 2013 heeft staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de 'Wet maatregelen Wet werk en bijstand en enkele andere wetten' bij de Kamer ingediend. De beoogde invoeringsdatum van deze wet is 1 juli 2014. Om welke maatregelen gaat het en hoe kijken diverse organisaties hier tegenaan?

Kostendelersnorm

Er wordt een kostendelersnorm ingevoerd in sociale zekerheidswetten. Deze wordt behalve in de bijstand ook ingevoerd in de AOW, Anw, IOAW, IOAZ en Toeslagenwet. Naarmate er meer volwassenen in een huishouden wonen, ontvangt iedere afzonderlijke uitkeringsgerechtigde een lagere uitkering. Een verschil met de eerder voorgenomen 'huishoudinkoemenstoets' is dat het dus alleen gaat om het áántal volwassenen (uitkeringsgerechtigd of betaald werkend) in het huis. De hoogte van het inkomen doet niet ter zake. Vanuit een uitkering werk vinden en daarmee een hoger inkomen ontvangen heeft dus geen extra nadelig effect voor de anderen: de korting blijft voor hen zoals deze was.
Als gevolg zullen ongeveer 36 duizend bijstandsontvangers gekort worden, ofwel 10 procent van het totaal. Het treft bijna 60 duizend AOW’ers. De maatregel levert tot 2017 ruim 150 miljoen euro op en daarna jaarlijks ruim 250 miljoen.
De Sociale Alliantie maakt zich met anderen zorgen om deze verlaging van uitkeringen, die voor velen ingrijpend zal zijn. Bovendien staat deze maatregel haaks op het overheidsbeleid inzake langdurige zorg en het ontstaan van een maatschappelijke ontwikkeling naar ‘samenhuizen’. "Informele onderlinge zorg wordt op deze manier bestraft in plaats van ondersteund.”
Divosa (overleg directeuren sociale diensten) en VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) staan er ook kritisch tegenover, vooral vanwege uitvoeringskosten. Er zal meer op huishoudenssamenstelling moeten worden gecontroleerd en een wijziging in het huishouden maakt dat het recht op een uitkering voor alle leden van het huishouden steeds opnieuw moet worden herberekend.

Naar de top van de pagina

Wachttijd

Voor jongeren tot 27 jaar gold al enige tijd dat ze pas een bijstanduitkering krijgen als ze vier weken hebben gewacht en kunnen aantonen dat zij er in die tijd alles aan gedaan hebben om werk te vinden. Dat gaat met deze wet nu voor alle bijstandsgerechtigden gelden.
Diverse organisaties verwachten dat deze maatregel heel weinig op zal leveren in termen van activering naar werk. Het zal mensen vooral in financiële problemen brengen. "Door het wegvallen van inkomen ontstaan schulden die niet meer rechtgetrokken kunnen worden. Het ene loket van de overheid ontwikkelt een beleid om schulden te voorkómen, terwijl het andere loket noodgedwongen een beleid moet voeren dat de kans op het ontstaan van schulden aanmerkelijk doet toenemen", aldus de Sociale Alliantie.

Naar de top van de pagina

Categoriale bijstand en langdurigheidstoeslag

Gemeenten zullen geen categoriale bijstand (aan hele groepen tegelijk) meer mogen verlenen. Ze mogen alleen nog individuele bijzondere bijstand geven. Ook zal de langdurigheidstoeslag niet meer worden toegekend aan iedereen die b.v. drie jaar op het minimum zit. Ook hier zal individueel moeten worden getoetst of iemand dit nodig heeft.
Door dit beleid zullen veel mensen die een aanvulling vanzelf kregen deze nu moeten gaan aanvragen. Het beruchte niet-gebruik van voorzieningen voor mensen die deze broodnodig hebben zal verder toenemen. Ook de uitvoeringsorganisaties zijn er verre van blij mee. De individuele toetsing brengt veel hogere uitvoeringskosten en een beslag op het personeel met zich mee.

Naar de top van de pagina

Uniformering van arbeidsverplichtingen

Volgens het wetsvoorstel komen er strengere regels voor bijstandsgerechtigden die niet genoeg hun best doen aan de slag te komen. Ook mogen bijstandsgerechtigden hun sollicitaties niet belemmeren door onaangepaste kleding of gedrag. Misdragingen tegen medewerkers kunnen bestraft worden door de uitkering voor maximaal drie maanden te stoppen. Verplichtingen waaraan eenuitkeringsgerechtigde moet voldoen worden nu dwingend vastgelegd. Bij niet nakomen ervan worden gemeenten verplicht bijstand voor een periode van drie maanden te weigeren. De mogelijkheid voor de gemeente om een eigen beleid te voeren t.a.v. de verplichtingen en rekening te houden met  belangen en omstandigheden, wordt vergaand ingeperkt. 
Dit beleid staat haaks op het beleid van decentralisatie en maatwerk. De Sociale Alliantie: "In plaats van uit te gaan van vertrouwen en positieve stimuli, wordt dwingend teruggegrepen op geïnstitutionaliseerd wantrouwen en negatieve prikkels. Het getuigt van het credo van de presteerders die de armen niet langer de margarine op het brood gunnen. De verzorgingsstaat wordt veranderd in een strafstaat; sociale dienst wordt een instrument van bewaking en controle. "
Ook de Raad van State is zeer kritisch op dit punt. De maatregel is vooral een straf, "die niet proportioneel is”. Om die reden adviseert zij van de maatregel af te zien. Daarnaast is de Raad van oordeel dat het opnemen van een zelfstandige verplichting tot het zich onthouden van zeer ernstige misdragingen een norm betreft die zich tot iedereen richt waarvoor het strafrecht (in plaats van het bestuursrecht) het meest aangewezen kader is.
De Landelijke Cliëntenraad (LCR) ziet door deze maatregelen de kans ernstig toenemen dat mensen in de schulden raken. "Ook de dit jaar ingevoerde Fraudewet brengt mensen ernstig in de problemen. Mensen die de ingewikkelde regelingen niet begrijpen worden behandeld als ernstige fraudeurs. De boetes lopen al snel hoog op. Mensen komen hier nooit meer uit. De schuldhulpverlening is voor hen niet toegankelijk. Het wetsvoorstel maatregelen WWB en de Fraudewet scheren ‘niet-kunners’ over één kam met ‘niet-willers’ en fraudeurs. De sociale zekerheid criminaliseert mensen."
Divosa en VNG voegen hier aan toe dat gemeenten al over voldoende prikkels en instrumenten beschikken om niet-willers aan te pakken. "Desalniettemin kiest het kabinet voor harde maatregelen die kunnen leiden tot schrijnende gevallen. Uitzonderingen worden niet toegestaan: ook mensen die van goede wil zijn, maar kampen met complexe problemen, krijgen een forse maatregel opgelegd: geen uitkering voor drie maanden. Gemeenten willen niet dat burgers de dupe worden van regels die te rigide zijn en verwachten dat maatschappelijke problemen eerder zullen toe- dan afnemen."

Naar de top van de pagina

Verplichte tegenprestatie

Gemeenten worden verplicht om uitkeringsgerechtigden een tegenprestatie naar vermogen op te dragen. Dit om mogelijk te maken dat iedereen die een beroep doet op een uitkering, ook daadwerkelijk participeert en verantwoordelijkheid neemt voor de samenleving waarin hij leeft.
Diverse organisaties hebben grote vragen bij het verplichte karakter van dit werk. De Sociale Alliantie hierover: "Hulp wordt omgevormd tot feitelijk gedwongen onderbetaalde arbeid. (…) De plicht tot het leveren van een tegenprestatie leidt (…) tot een toekomst van bestaansonzekere arbeid, die voor armen de nieuwe vorm van burgerschap wordt." De LCR hierover: "De LCR deelt de conclusie van de Raad van State dat het verplichten van een tegenprestatie op straffe van drie maanden uitsluiting van een uitkering in strijd is met het verbod op dwangarbeid." Bovendien zijn er grote vraagtekens bij de verdringingseffecten. Het moet gaan om onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden die niet leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt. Maar het is volstrekt onduidelijk welke werkzaamheden in het kader van de tegenprestatie worden bedoeld.

Naar de top van de pagina

Uitvoering

Met name Divosa en VNG vragen aandacht voor uitvoeringskosten en werkdruk. Er zal heel veel tijd en geld gaan zitten in handhaving van strenge regels. "Het wetsvoorstel dwingt gemeenten daarmee capaciteit die bedoeld is om mensen aan het werk te helpen, te besteden aan extra bureaucratie. Een aantal verplichtingen is bovendien nauwelijks te handhaven. Burgers met een WWB-uitkering gaan dit merken: minder begeleiding naar werk of hulp bij het vergroten van de eigen kansen in de samenleving. De WWB-maatregelen verhogen de werkdruk bij gemeenten op een moment dat er minder middelen beschikbaar zijn en de crisis zorgt voor meer vraag."
Ook het feit dat per 1 juli 2014 deze maatregelen moeten worden doorgevoerd en vervolgens de Participatiewet op 1 juli 2015, zorgt voor onnodige kosten. "Twee invoerdata, tweemaal de werkprocessen en de communicatie met de burger aanpassen en tweemaal het personeel en de andere uitvoerders trainen en scholen op de nieuwe situatie zijn daarom een onnodig zware belasting. Divosa vraagt met klem om deze wetten gelijktijdig in te voeren op 1 januari 2015."

Deze en andere reacties zijn door de genoemde (en andere) organisaties op 28 november ingebracht in een Rondetafelgesprek Wet maatregelen WWB van het ministerie. De komende tijd is het woord aan de Tweede en Eerste Kamer.

Peter de Bie

  • Klik hier voor downloads van wetsvoorstel en bijbehorende Kamerstukken.
  • Klik hier voor het 'position paper' van de Sociale Alliantie, waarin de reactie op de Wet maatregelen WWB te vinden is.
  • Op 2 december heeft staatssecretaris Klijnsma een volgend wetsontwerp, over de Participatiewet, naar de Kamer gestuurd. Hierop zijn bij het schrijven van dit artikel nog geen commentaren.
    Klik hier voor berichtgeving van het ministerie over deze wet.

Wilt u dit artikel met iedereen of een groep in een netwerk delen, klik dan op één van onderstaande knoppen:

 



Naar de top van de pagina

Naar startpagina Arme Krant van Nederland

Naar overzichtspagina publicaties

 

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player